Beta site: we’re developing a new website to help make your trip to Scotland even better. Get a sneak peak of our new website.

Het Blog

10 Schots-Gaelische plaatsnamen & hun betekenis

Het Schots-Gaelisch is een fascinerende taal die veel Schotse plaatsen hun naam heeft gegeven. En als je deze namen naar het Nederlands vertaalt, krijg je vaak een prachtige omschrijving van de omgeving. Aangezien 2022 Schotlands Jaar van Verhalen is, leek het ons een mooi moment om een paar van deze beschrijvingen met je te delen.

Wil je meer over het Schots-Gaelisch leren? Bekijk dan onze video Schots-Gaelisch: Uitgelegd voor een leuke introductie.

Aberdeen – Obar Dheathain

Aberdeen Beach at dusk

Het strand van Aberdeen bij zonsondergang

Oké, we spelen een beetje vals. Aberdeen stamt eigenlijk uit het Pictisch (een andere, uitgestorven Keltische taal) en betekent “de monding van de Dee”. En als we op de kaart kijken, zien we dat de oudste wijken van Aberdeen inderdaad aan de Dee liggen (het modern centrum ligt aan de Don).

Er is bewijs dat het Schots-Gaelisch in de middeleeuwen ten koste van het Pictisch de dominante taal van de omgeving was geworden. Obar Dheathain (Obar Djèheen) is dan ook de Schots-Gaelische versie van de Pictische naam. Het is een mooi voorbeeld van hoe men in Oost-Schotland ook nog steeds Schots-Gaelisch spreekt én hoe de geschiedenis van Schotland er een van meerdere talen is.

Leer meer over Aberdeen.

Glasgow – Glaschu

Doulton Fountain in Glasgow

Doulton Fountain in Glasgow

De grootste stad van Schotland, Glasgow, wordt in het Schots-Gaelisch Glaschu (Glaschoe) genoemd. Het betekent “groen dal” en zou naar verluidt de oorsprong van de bijnaam van de stad “de dierbare groene plek” zijn. Net als bij Aberdeen, denkt men dat Glaschu oorspronkelijk uit het Pictisch of een zustertaal daarvan stamt. In de middeleeuwen was het gebruikelijk voor de inwoners van Glasgow om tweetalig te zijn. Een koninklijk document uit de 12e eeuw noemt bijvoorbeeld het gezin van Gillemachoi zelfs bij naam.

Leer meer over Glasgow.

Black Isle – An t-Eilean Dubh

Cromarty Beach, The Black isle

Strand van Cromarty, Black Isle

Het is een raadsel waar de naam Black Isle vandaan komt, aangezien het noch zwart noch een eiland is. Toch betekent de naam An t-Eilean Dubh (an telan doev) hetzelfde. Sommigen beweren dat het komt doordat het een schiereiland met een vruchtbare, zwarte bodem is. Een andere bron beweert juist dat het een verbastering van het Schots-Gaelisch Eangarra Dubh (jangarra doev), de duistere woestelingen, is… wat dan weer een verwijzing naar de Vikingen zou zijn. Wat het ook is, het is een mooi voorbeeld van hoe de geschiedenis van Schotland er ook een van meerdere volkeren is.

Leer meer over Black Isle.

Ardnamurchan – Àird nam Murchan

otters playing by the shore

Otters spelen aan de kust

Deze vrij poëtische plaatsnaam betekent “het hoogliggend land van de zeehonden”… al kunnen de zeehonden in kwestie ook otters zijn. Ardnamurchan of Àird nam Murchan (aardj nam muurchan) is dan ook een mooie plek aan de zee waar de dieren vroeger het rijk voor zich alleen hadden. In het verleden zou de plaats ook Artda Muirchol hebben geheten. En dit zou dan weer een verwijzing naar piraterij of het zinken van schepen voor de rotsachtige kust kunnen zijn.

Leer meer over Ardnamurchan.

Benbecula – Beinn na Faoghla

Beach at Liniclate, Benbecula

Strand van Liniclate, Benbecula

De Schotse-Gaelische naam voor het eiland Benbecula, Beinn na Faoghla (Been na Feula), betekent “berg bij de voorde”. Dit zou een verwijzing naar de Rueval, de enige heuvel op het eiland, zijn. Vanaf deze heuvel kun je nameijk het water tussen North en South Uist oversteken. Volgens een andere theorie stamt de naam juist van Peighinn nam Fadhla (peejien nam fala) af, dat “voordenrade” betekent. Het eiland wordt soms ookwel an t-Eilean Dorcha (an telan dorrecha), het donker eiland, genoemd. Een inwoner van Benbecula wordt een Badhlach (Balach) of een Baoghlach (Beulach) genoemd.

Leer meer over Benbecula.

Fort William – An Gearasdan

Fort William High Street

Winkelstraat in Fort William

An Gearasdan (an gerrasdan) betekent letterlijk “de kazerne”. En dat is ook niet zo raar, aangezien het een 17e eeuws fort was dat tot een dorp is uitgegroeid (enkel een paar stenen van het fort staan nog overeind). De William naar wie het fort is genoemd is de Nederlandse stadhouder Willem III, die in 1689 ook koning van Engeland, Ierland en Schotland werd… al waren niet alle Schotten daar zo blij mee. Volgens een artikel in The Scotsman uit 1935 wilde de Fort William Celtic Vigilance Society het dorp de neopictische naam Abernevis (Nevismond) geven.

Leer meer over Fort William.

Dundee – Dùn Dè

Dundee skyline

Het aangezicht van Dundee

Deze plek is voor Schots-Gaelischtaligen een soort woordgrap. Dùn Dè (Djuun Djee), “Tayfort”, klinkt namelijk hetzelfde als Dùn Dhè, “Godsfort”. Tay is de naam van de rivier waar de stad aan ligt, en het fort is naar alle waarschijnlijk een verwijzing naar de heuvel, de Dundee Law, waar de bevolking zich in het verleden bij een dreiging op terug kon trekken.

Je komt overal in Schotland, en zelfs in Dundee, ook de spelling Dùn Dèagh (Djuun Djea) tegen. Beide spellingen zijn correct, al raadt de website van Ainmean-Àite na h-Alba de spelling Dùn Dè aan, aangezien de meeste mensen de plaatsnaam tegenwoordig zo uitspreken. Veel Schots-Gaelische plaatsnamen beginnen met Dùn, waaronder Dùn Èideann (Djuun Ee-ieden)… beter bekend als Edinburgh.

Leer meer over Dundee.

Flanders Moss – A’ Mhòine Fhlànrasach

Moss!

Mos!

Flanders Moss is meer dan 8000 jaar geleden tussen de rivieren van Stirlingshire gevormd. Het is een van de laatste, kwetsbare overblijfselen van de grote, drassige veengronden die ooit het merendeel van Schotland bedekten. Het is een verborgen parel op de weg van Edinburgh naar Fort William en echt de moeite waard om te zien. De Schots-Gaelische naam A’ Mhòine Fhlànrasach (a vooinje launrasach) betekent letterlijk “veengrond van de Vlamingen”. Dit is een verwijzing naar de Vlamingen die tussen de 11e en 17e eeuw naar Oost-Schotland migreerden.

Leer meer over Flanders Moss.

Galloway – Gall-Ghàidhealaibh

Mull of Galloway

Mull of Galloway

De regio Galloway stamt van het Schots-Gaelisch Gall-Ghàidhealaibh (Gal Jèhellev) dat ofwel “Schots-Gaelisch sprekende Laaglander” of “Schots-Gaelisch sprekende buitenlander” betekent. De buitenlanders in kwestie zouden de Denen zijn die zich in middeleeuwen in Galloway vestigden en in de plaatselijke bevolking opgingen. Een inwoner van Galloway noem je tegenwoordig een Gallovidian.

Leer meer over Galloway.

Beauly – A’ Mhanachainn

Countryside near Beauly

Het platteland van Beauly

Dit is een goed voorbeeld van hoe een Schots-Gaelische plaatsnaam een stukje geschiedenis kan prijsgeven. A’ Mhanachainn (a vanacheen) betekent namelijk “het land der monniken” en dat is weer een verwijzing naar een 13-eeuwse priorij, wiens ruïne je nog steeds in het dorp kunt zien. De Engelse naam Beauly is echter van het Franse “beau lieu”, oftewel “mooie plek” afgeleid. Naar verluidt zou Maria I, toen ze de plek bezocht, “c’est un beau lieu” (dit is een mooie plek) hebben gezegd en de naam bleef plakken!

Leer meer over Beauly.

 

Misschien ben je al aan het leren hoe je Schots-Gaelisch moet spreken of misschien ben je gewoon nieuwsgierig. Hoe dan ook, we hopen dat je van deze lijst met plaatsnamen en hun betekenis hebt genoten. Houd als je door Schotland reist een oogje in het zeil voor Schots-Gaelische plaatsnamen en deel jouw verhalen met ons met de hashtags #TalesOfScotland en #YS2022.

Andere dingen die je misschien leuk vindt:

 

Opmerkingen