Schotse tartan & kilts

Waar kwam tartan vandaan?

Ondanks zijn nauwe band met Schotland dateert het eerste stukje tartan uit China rond 3000 voor Christus. Maar de stof is al lang in Schotland verworteld en is hier al sinds de 3e of 4e eeuw na Christus bekend. Sindsdien gebruiken we het voor kilts, doedelzakken, opstanden en modeontwerpen.

De Jakobitische Opstand

Een paar honderd jaar later maakt tartan een echte opmars. Stel je het romantische beeld van een Hooglander voor, van top tot teen gekleed in tartan, die door het prachtige Schotse landschap struint. Hoewel dit een wijdverbreid beeld is van Schotse clans en hun tartan, was dit het resultaat van slimme Jakobitische propaganda die in de loop der tijd met mythen en legenden werd verweven.

Bonnie Prince Charlie, de leider van de tweede Jakobitische Opstand, kwam in 1745 geheel gekleed in tartan in Schotland aan. Hij gebruikte tartan om de oude kracht van de Schotse clans te verenigen, om voor de troon te vechten. Hoewel de Jakobitische Opstanden uiteindelijk niet succesvol waren, was tartan op dat moment al zo nauw verbonden met de Schotse identiteit en rebellie dat het na de Schotse nederlaag van de Slag bij Culloden in 1746 door de Britse regering werd verboden.

Lees meer over de Jakobieten

Tartan, clans en heropleving  

Halverwege de 19e eeuw werd de populariteit van tartan weer nieuw leven ingeblazen met behulp van Sir Walter Scott. In 1822 bezocht koning George IV Edinburgh en Sir Walter wilde dat clanhoofden tijdens het begroeten van de koning hun clantartan en volledige Highlanddracht zouden dragen. Er was slechts een klein probleem: de meeste clanhoofden wisten niet dat ze een eigen clantartan moesten hebben. Desondanks gingen ze deze uitdaging vol overgave aan en dienden ze hun "officiële" clantartans in, wat de band tussen clans en tartans in de geschiedenis versterkte.

De campagne was een groot succes en koning George was zo enthousiast over de stof dat hij een portet van zichzelf liet maken waarop hij was afgebeeld als prins van het huis Stuart, compleet met tartan-kilt, sokken, en cape. Hij gaf deze fascinatie door aan koningin Victoria, zijn nicht, die van tartan het modieuze statement maakte dat het tot op de dag van vandaag is.

Tartan tegenwoordig  

Tartan is geen historisch overblijfsel, want tot op de dag van vandaag speelt het in Schotland en wereldwijd een rol in de mode.

Het heeft altijd een prominente rol gespeeld in de moderne wereld – de eerste kleurenfoto was een tartanlint en het is zelfs de ruimte in geweest! Je vindt tartan net zo makkelijk op een hoogstaande modeshow als in eenvoudige kleren. De laatste jaren hebben enkele van 's werelds grootste namen in de modewereld tartan gebruikt vanwege de opvallende uitstraling en rebelse geschiedenis, van Chanel en Dior tot Vivienne Westwood en Alexander McQueen.

Door zijn buitengewone vermogen om traditie uit te stralen of juist te ondermijnen – soms zelfs tegelijkertijd – wordt tartan gebruikt door goede doelen en groeperingen om hun waarden en maatschappelijk bewustzijn te tonen. Het heeft  LHBTQ+-gemeenschappen verbonden door een gedeelde identiteit, er is een tartanpatroon geregistreerd om de klimaattop COP26 te vertegenwoordigen, en het is gebruikt om aandacht te vragen voor MND (motorneuronziekte) ter ere van de legendarische rugbyspeler Doddy Weir. Er is zelfs een tartan voor daklozen waarbij 20% van alle opbrengsten van de stof naar de liefdadigheidsinstelling Shelter Scotland gaat.

Tartan is een fantastisch veelzijdig en speelse stof voor iedereen.

Tijdens je reis door Schotland heb je verschillende mogelijkheden om meer te weten te komen over tartan en zelfs een stukje ervan als souvenir mee naar huis te nemen.

V&A Dundee – in het enige designmuseum van Schotland zijn talrijke tentoonstellingen en presentaties te zien, waaronder een speciale tentoonstelling over tartan.

Lochcarron of Scotland, Scottish Borders – bezoek deze fabriek in Selkirk, waar je een ruim aanbod aan tartanontwerpen en designstoffen kunt ontdekken die voor allerlei doeleinden zijn gebruikt, van kilts tot catwalks. Blader door honderden tartanpatronen om het patroon te vinden dat perfect bij je past.

De Edinburgh Tartan Weaving Mill – stap eens binnen in de enige nog werkende commerciële weverij van Edinburgh, waar je kunt zien hoe wevers deze beroemde stof maken.

Kinloch Anderson, Edinburgh – vind kleding, accessoires, en souvenirs en snuffel door een ruim assortiment aan kleurrijke stoffen en tartanpatronen.

Harris Tweed Scotland, Buiten-Hebriden – deze beroemde stof is gemakkelijk te herkennen en komt oorspronkelijk van de Buiten-Hebriden. Tegenwoordig wordt het naar meer dan 50 landen geëxporteerd en gebruikt voor een grote verscheidenheid aan tassen, hoofddeksels en accessoires.

Auld Alliance Kiltmakers, Edinburgh – maak kennis met een kiltmaker en ontdek tijdens workshops en boeiende lezingen niet alleen de wereld van tartan, maar ook de geschiedenis van Schotland.