Highland Folk Museum
Waar komt het Schots-Gaelisch vandaan?
Schots-Gaelisch is een Keltische taal en hoort dus bij dezelfde taalfamilie als Iers-Gaelisch, Welsh en Manx. Men denkt dat het Gaelisch in de 5e eeuw vanuit Ierland naar Schotland kwam en zich door de eeuwen heen over veel delen van het land verspreidde. In de middeleeuwen was Schots-Gaelisch vooral populair in het noorden en westen van het land en op de eilanden voor de westkust.
Tegen het einde van de 18e eeuw volgde in de nasleep van de turbulente jakobitische opstanden de beruchte ontruiming van de Hooglanden. Daarbij werden niet alleen duizenden mensen uit hun huizen in de Hooglanden verjaagd, maar er werd ook alles aan gedaan om de Gaelische taal als onderdeel van de Schotse identiteit te onderdrukken. Hoewel de sprekers van deze taal eeuwenlang werden vervolgd, wordt Schots-Gaelisch vandaag de dag nog steeds door ongeveer 70.000 Schotten gesproken.
Doune Castle
Schots-Gaelisch erfgoed en nalatenschap
De Schots-Gaelische gemeenschap heeft Schotland veel nationale begrippen gegeven, zoals kilts, tartan, sporran, doedelzakken, ceilidhs, Highland Games en whisky.
Het verrast je misschien hoe goed het Schots-Gaelisch door de jaren heen in literatuur, kunst en folklore bewaard is gebleven, ondanks dat het 200 jaar lang werd onderdrukt en verworpen. De Schots-Gaelische cultuur leeft nog steeds in de moderne wereld, met de Buiten-Hebriden als culturele spil.
Je kunt tegenwoordig nog steeds:
- Schots-Gaelische liedjes en traditionele muziek in kroegen en op straat horen.
- dansen op traditionele reels, jigs en walsen en genieten van de unieke sfeer tijdens een ceilidh.
- de geschiedenis en gebruiken van de Gaelische liederen en muziek leren kennen tijdens traditionele muziekfestivals in Schotland.
- (kunst)ambachten ontdekken die uit de Gaelische cultuur komen, zoals Harris-Tweed, een hoogwaardige, slijtvaste stof die alleen op de Buiten-Hebriden wordt gemaakt.
The Lewis Chessmen in Lews Castle Museum, Isle of Lewis
© VisitScotland / Kenny Lam
Waar wordt Schots-Gaelisch gesproken?
De kans is het grootst dat je het in de Schotse Hooglanden en op eilanden hoort, in het bijzonder op de Buiten-Hebriden, Skye en in mindere mate in Argyll & De Eilanden. Je ziet het op verkeersborden in het hele land en hoort het in theaters, op de radio en op TV, of als je een praatje met de plaatselijke bevolking maakt. Glasgow en Edinburgh hebben ook grote groepen Schots-Gaelich sprekenden. Sterker nog, bijna de helft van alle sprekers woont in de Laaglanden. En met de Edinburgh Gaelic Trail kun je bekende locaties met Gaelische connecties volgen.
Er zijn ook trotse Schots-Gaelisch sprekende gemeenschappen in Nieuw-Zeeland, Australië, de Canadese provincie Nova Scotia en in andere regio's in Noord-Amerika als gevolg van emigratie in de 18e en 19e eeuw.
Plaatsnamen in het Gaelisch
De Gaelische taal loopt als een rode draad door de Schotse landkaart. Veel Gaelische plaatsnamen beschrijven het landschap rondom. Hier zijn een paar voorbeelden:
- Glasgow – Glaschu: "groen dal" (Glasgows bijnaam is 'lieflijke, groene plek')
- Aberdeen – Obar Dheathain: "monding van (de rivier) de Don"
- Ardnamurchan – Àird nam Murchan: "landtong van de zeehonden (zeehonden/otters)"
- Ben Nevis – Beinn Nibheis: "giftige/kwaadaardige berg"
